Tượng 18 vị la hán

        Trong Phật Giáo Phương Đông nói đến nền mỹ thuật hình tượng các vị A-la-hán luôn là đề tài được đặt lên hàng đầu trong nghệ thuật điêu khắc, những  pho tượng với hình dáng khác nhau được lưu truyền rộng rãi trong dân chúng từ đời này sang đời khác. 

         Một minh chứng rõ nét trong nghệ thuật điêu khắc đó là trong quá trình truyền bá đạo Phật, ngoài việc biên chép lại kinh sách hay thăng tòa giảng giải những triết thuyết của đức Phật, người xưa và nay thường dùng hình thức hội họa hay điêu khắc để khắc họa những hình tượng kinh điển thường mô tả. Phong cách, bút pháp biến đổi theo từng thời đại, nên sự hình thành những mẫu tượng có nét khác nhau tùy vào sự thịnh hay suy của triều đại đó.

         Đất nước tiên phong trong nghệ thuật phạt giáo điêu khắc có thể nói tới đất nước Trung Quốc, có rất nhiều nơi thờ phục các vị A-la-hán, có nơi thờ tượng 16 vị la hán, nhưng lại có nơi thờ tượng 18 vị la hán. với hình dạng kỳ lạ, những pho tượng la hán với hình thái khác nhau, nhìn trông rất kỳ di, nhưng những pho tượng luôn thể hiện được Bạc đáng tôn kính với những bậc Tôn giả thể hiện đầy đủ cả tánh đức và trí tuệ.

Đặc biệt với con số 18 vị la hán.

        Theo như cuốn kinh điển ghi chép lại thì theo truyền thuyết chỉ có 16 vị la hán, nhưng ngày nay ta lại thấy có tượng 18 vị la hán là bởi xưa kia theo quyển kinh thư Pháp trụ ký nói rằng:

Sau khi đức Phật Niết-bàn 800 năm, tại nước Sư Tử (nay là thủ đô của Srilanka), có một vị La-hán tên Nan-đề-mật-đa-la đạo hạnh trang nghiêm, biện tài vô ngại, có thể lý giải tất cả mọi nghi vấn, khiến mọi người ai nấy đều được an vui. Vì thế, nhân dân trong nước đó rất thương kính Ngài.

Nhưng rồi một hôm, Ngài nói với mọi người:

- Này các vị, trách nhiệm hoằng dương Phật pháp ở thế gian của tôi đã tạm xong, không bao lâu nữa tôi sẽ xa các vị, ai có thắc mắc gì thì cứ hỏi, tôi giải đáp cho.

Nghe vậy, ai cũng thương tiếc, tủi khóc sụt sùi. Thấy thế, Ngài an ủi:

-  Này các vị! Vạn sự vạn vật trên đời có sanh ắt có diệt, có hợp ắt có tan, chẳng vật gì thường trụ cả, xin chớ quá bi thương. Chỉ cần các vị nương theo Phật pháp tu hành thì tự nhiên sẽ có kết quả. Tôi sống trên đời này hay không cũng không có gì khác cả!

Nghe Ngài nói, lúc này, họ mới chịu nín khóc, hỏi:

- Thưa tôn giả! Ngài sắp xa chúng con rồi, không biết còn có vị La-hán nào tiếp tục lưu lại thế gian không?

- À, đương nhiên là có! Cách đây 800 năm, trước lúc đức Thế tôn sắp niết-bàn, Ngài đã đem chánh pháp vi diệu phó chúc cho 16 vị La-hán cùng với đệ tử của họ, bảo họ tiếp tục lưu lại nhơn gian dốc sức hộ trì hoằng dương để Phật pháp được trường tồn mãi trên thế gian.

- Thưa tôn giả! Đó là 16 vị La-hán nào? Mọi người  giục hỏi.

Thấy vậy, Nan-đề-mật-đa-la nêu rõ danh tánh và trú xứ của 16 vị La-hán, Ngài nói:

1. Tân-độ-la-bạt-la-nọa-xà (còn gọi là  Tân-đầu-lô-phả-la-đọa), vị tôn giả này trú tại Tây-cù-đà-ni-châu.

2. Ca-nặc-ca-phạt-sa, vị tôn giả này trú tại nước Ca-thấp-di-la.

3. Ca-nặc-ca-ly-nọa-xà, vị tôn giả này trú tại Đông-thắng-thần-châu.

4. Tô-tần-đà, vị tôn giả này trú tại Bắc-cu-lô-châu.

5. Nặc-cự-la, vị tôn giả này trú tại Nam-thiệm-bộ-châu.

6. Bạt-đà-la, vị tôn giả này trú tại Đam-một-la-châu.

7. Ca-lý-ca, vị tôn giả này trú tại Tăng-già-trà-châu.

8. Phạt-xà-la-phất-đa-la, vị tôn giả này trú tại Bát-thích-noa-châu.

9. Thú-bác-ca, vị tôn giả này trú tại núi Hương Túy

10. Bán-thác-ca, vị tôn giả này trú ở cõi trời Đao Lợi.

11. La-hỗ-la, vị tôn giả này trú tại Tất-lợi-dương-cù-châu.

12. Na-già-tê-na, vị tôn giả này trú tại núi Bán-độ-ba.

13. Nhân-yết-đà, vị tôn giả này trú tại núi Quảng Hiếp.

14. Phạt-na-bà-tư, vị tôn giả này trú tại núi Khả Trụ.

15. A-thị-đa, vị tôn giả này trú tại núi Thứu Phong.

16. Chú-trà-bán-thác-ca, vị tôn giả này trú tại núi Trì Trục.

Sau khi Pháp trụ ký được Pháp sư Huyền Trang dịch ra Hán văn, 16 vị La-hán được đông đảo Phật giáo đồ Trung Quốc hân hoan đón nhận, ca tụng nồng nhiệt. Nhưng trong kinh điển chỉ có 16 vị La-hán, không có danh xưng “Thập bát La-hán”. Thế thì, xuất hiện thêm hai vị nữa là do đâu? Tên các Ngài là gì? Lai lịch thế nào? Hành tung ra sao? Vì sao các Ngài được Phật giáo đồ đời sau chọn đưa vào hàng 18 vị La-hán?

Thật ra, 18 vị La-hán là do từ 16 vị diễn biến phát triển, dần dần thêm vào thành 18 vị. Nguyên nhân chủ yếu là từ khi bắt đầu có hội họa, tiếp đến là điêu khắc, sau cùng là văn học.

Thời Ngũ Đại, cách đây hơn 1000 năm, tại Trung Quốc, có họa sĩ Trương Huyền vẽ tượng 18 vị La-hán. Đây là tượng 18 vị La-hán sớm nhất mà chúng ta được biết.

17. Nan-đê-mật-đa-la, vị tôn giả

18. Tân-đầu-lô.